Wystąpienie: Piotr Babinetz

Dziękuję bardzo.

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w sprawie upamiętnienia księdza Stanisława Stojałowskiego, druki nr 3207 i 3253. Jest to projekt poselski zgłoszony przez klub Prawo i Sprawiedliwość. Posłem wnioskodawcą, twórcą projektu jest pan poseł Przemysław Drabek.

Marszałek Sejmu skierował ten projekt do Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu do pierwszego czytania. Komisja kultury zajęła się tym projektem, rozpatrzyła go 21 października 2026 r., czyli dzisiaj. W trakcie prac, co może nawet było jakimś drobnym zdziwieniem, była dość ożywiona dyskusja, dość spore emocje. Z jednej strony była to praca ściśle merytoryczna. Została przyjęta jedna poprawka zasugerowana przez Biuro Legislacyjne i językoznawców, poparta przez pana posła wnioskodawcę, i jedna poprawka pana posła Foltyna, uzupełniająca projekt. Z kolei jedna sugestia, wątpliwość Biura Legislacyjnego nie została podzielona przez posła wnioskodawcę, a w efekcie też przez komisję. To była ta praca ściśle merytoryczna.

Były pewne emocje, bo rzeczywiście ks. Stanisław Stojałowski był człowiekiem niezwykle aktywnym, żarliwym. Wówczas jego działalność wzbudzała pewne kontrowersje, ale dzisiaj widzimy przede wszystkim to, że był człowiekiem z jednej strony zaangażowanym w prace na rzecz polskości i na rzecz przyszłej niepodległości, na rzecz polskiego narodu, a z drugiej strony szczególnie zaangażowanym w obronę ludzi biednych, najuboższych. Starał się budować solidarność społeczną. Ale przy tym pojawiały się też pewne zarzuty i one zostały w komisji przypomniane. Jedna część to były argumenty wywodzące się jeszcze z XIX-wiecznych sporów, debat, dyskusji i formułowanych wówczas zarzutów. Inne z kolei pojawiały się, można powiedzieć, poprzez zastosowanie współczesnej, dzisiejszej kalki, dzisiejszych pojęć, dzisiejszych ocen do sytuacji XIX-wiecznej, czyli były takie troszkę ahistoryczne.

Dyskusja była na tyle ożywiona, że miała pewien wpływ na spojrzenie posłów komisji kultury na sprawę tego projektu. W efekcie projekt został pozytywnie rozpatrzony przy 12 głosach za, 1 przeciwnym i 7 wstrzymujących, czyli niejednogłośnie.

Teraz przedstawię projekt uchwały.

"Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie upamiętnienia księdza Stanisława Stojałowskiego

W przypadającą w 2026 roku 115. rocznicę śmierci księdza Stanisława Stojałowskiego - duchownego katolickiego, polityka, publicysty oraz jednego z głównych prekursorów ruchu ludowego i chrześcijańsko-społecznego w Polsce - Sejm Rzeczypospolitej Polskiej w uznaniu wybitnych zasług oddaje hołd Jego pamięci.

Ksiądz Stanisław Stojałowski, urodzony 14 maja 1845 roku w Zniesieniu koło Lwowa, zmarły 23 października 1911 roku w Krakowie, poświęcił życie walce o godność, oświatę i prawa polityczne najuboższych warstw społecznych. Jako wieloletni wydawca pism, w szczególności takich jak 'Wieniec' i 'Pszczółka', uczynił z prasy potężne narzędzie edukacji obywatelskiej. Dążył przy tym do przekształcenia galicyjskiego chłopa w światłego patriotę. Wykorzystywał hasła solidaryzmu i łączył polskość z wiarą, czym przyczynił się do włączenia ludu wiejskiego w nowoczesne życie narodowe.

Jego działalność wykraczała daleko poza publicystykę i duszpasterstwo. Był charyzmatycznym i niestrudzonym organizatorem życia społecznego - inicjował powstawanie chłopskich kółek rolniczych i robotniczych związków zawodowych. Odważnie wprowadzał lud na arenę polityczną, czego konsekwencją było założenie w 1896 roku Stronnictwa Chrześcijańsko-Ludowego. Jako wieloletni poseł na Sejm Krajowy Galicji i poseł do parlamentu austriackiego niezłomnie upominał się o sprawiedliwość społeczną, powszechne i bezpłatne szkolnictwo oraz reformy rolne. W ostatnich latach życia zbliżył się do obozu Narodowej Demokracji, podejmując współpracę polityczną z jej przedstawicielami i łącząc działalność na rzecz praw ludu z dążeniem do umacniania polskiej świadomości narodowej.

Szczególną i niezwykle ważną kartę w jego życiorysie stanowi praca na rzecz polskości na pograniczu Śląska Cieszyńskiego i Galicji, a zwłaszcza Bielska i Białej. Zwieńczeniem tych starań było otwarcie w 1902 roku Domu Polskiego w Bielsku. Obecnie obchodzimy 124. rocznicę jego powstania. Gmach ten stał się szańcem narodowym, skutecznie integrującym polskich robotników i rzemieślników oraz przeciwstawiającym się postępującej germanizacji.

Za bezkompromisową postawę, obronę praw ludu i nieustępliwość w walce o narodową tożsamość ksiądz Stojałowski zapłacił wysoką cenę. Przez austriackie władze państwowe był więziony 27 razy. Spędził w aresztach łącznie 9 lat. Doświadczył również bolesnych konfliktów z hierarchią kościelną, zakończonych ostatecznie zdjęciem nałożonych kar. Nie stracił przy tym głębokiej wiary i przekonania, że działa w imię wartości chrześcijańskich.

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, przypominając w rocznicę Jego śmierci postać tego wybitnego 'pedagoga narodowego', który obudził polski lud do czynnego udziału w historii, wyraża najwyższe uznanie dla Jego pracy społecznej, oświatowej i politycznej. Ksiądz Stanisław Stojałowski na zawsze pozostanie w pamięci jako ten, który walczył o należne miejsce najuboższych w społeczeństwie i narodzie".

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Komisja kultury wnosi, aby Sejm raczył uchwalić powyższy projekt uchwały. Dziękuję bardzo. (Oklaski)